Wszystko, co powinieneś wiedzieć o smogu | HRejterzy

Ilu z nas świadomie i bez skrupułów przychodzi do miejsca pracy albo do szkoły i rozpyla truciznę? Mamy nadzieję, że niewielu. Okazuje się jednak, że wciąż wielu z nas robi to, często nieświadomie, bez ruszania się z domu. Tak, moi drodzy, ten odcinek „HRejterów na poważnie” będzie traktował o smogu.

Zanim zaczniemy: nie, nie jesteśmy w żadnym antywęglowym lobby, to nie my dzwonimy z propozycją montażu paneli fotowoltaicznych i pomp ciepła. Zajmujemy się tematem, bo zwyczajne zależy nam na tym, by nie dusić się, wychodząc na zewnątrz zimą. Nie jesteśmy fanami znacznie zwiększonej szansy na choroby układu oddechowego i krążenia oraz inne skutki wdychania do płuc, mówiąc kolokwialnie, syfu. Miło byłoby nam zobaczyć mniej niż 40 tysięcy przedwczesnych zgonów w Polsce rocznie (dane z Europejskiej Agencji Środowiska).

Z tego artykułu dowiesz się, między innymi:

Czym jest smog?
Co ludzie myślą o smogu?
Skąd faktycznie bierze się smog?
Jak wygląda sytuacja smogowa w Polsce?
Jak smog wpływa na zdrowie?
Czym był Wielki Smog Londyński i ilu ludzi zabił?
Jak możesz walczyć ze smogiem?
Jak zgłosić nielegalne palenie odpadów?
Jak sprawdzić na bieżąco jakość powietrza?
Czym różni się smog od mgły?
Smog – darmowe materiały edukacyjne do pobrania

Smog w pigułce - infografika i plakat

Lubisz skondensowaną wiedzę uzupełnioną wykresami i obrazkami? Nie masz czasu na czytanie i wierzysz w literacki minimalizm? My czasami też i z tej okazji opracowaliśmy samą esencję tego artykułu w formie infografiki, którą możesz sobie bezpłatnie pobrać i udostępnić znajomym, gdzie tylko chcesz. Tak, możesz ją pokazać temu sąsiadowi, który znalazł sobie sposób na utylizację starych opon. Zwłaszcza jemu.

Pobierz infografikę w formie plakatu A1 gotowego do wydruku (.zip) »

Czym jest smog?

Najprostsze wyjaśnienie słowa smog większość z nas zna pewnie od dawna. Pochodzi ono od połączenia angielskich słów na dym i mgłę. Smog = smoke + fog. Dlaczego wszystko po angielsku? Może dlatego, że „DYMŁA” nie brzmi zbyt poważnie.

W praktyce zrozumienie istoty smogu wymaga jednak kilku dodatkowych wyjaśnień. Mianem smogu określa się wszelkiego rodzaju zanieczyszczenia powietrza. Do grona substancji zanieczyszczających powietrze zaliczamy:

Pyły PM₁₀ oraz PM_2,5 – zawierają m.in. benzopiren, ołów, arsen, kadm i nikiel
Dwutlenek azotu
Dwutlenek siarki
Benzen
Tlenek węgla
Ozon (w stratosferze bardzo potrzebny, w troposferze truje)
Zanieczyszczenia nienormatywne, czyli bardziej wyszukany zestaw trucizn, niemierzony przez stacje pomiarowe

Słowniczek

Zanim przejdziemy do konkretów, krótki słowniczek pojęć ściśle powiązanych ze smogiem:

AQI (Air Quality Index) – uogólniony wskaźnik używany do pomiaru jakości powietrza, bez podziału na konkretny typ zanieczyszczenia.
PM (Particulate Matter) – pył zawieszony. W kontekście smogu mamy do czynienia z:
PM_2,5 – pył składający się z cząsteczek o średnicy do 2,5 µm (mikrometra). Pisownia jest różna, więc możesz spotkać się również z zapisem PM 2,5, PM2.5 i innymi.
PM₁₀ – pył składający się z cząsteczek o średnicy do 10 µm. Tu podobnie jak w przypadku PM_2,5, też możesz spotkać się z różną pisownią.
Inwersja termiczna – zjawisko atmosferyczne polegające na wzroście temperatury wraz z wysokością, czyli im wyżej – tym cieplejsze powietrze. W kontekście smogu oznacza to, że górne warstwy ciepłego powietrza tworzą kopułę blokującą pionowe ruchy powietrza i zatrzymują zanieczyszczenia przy ziemi.
Niska emisja – Emisja szkodliwych pyłów i gazów na wysokości do 40 m. Wlicza się w to nieefektywne spalanie paliw w domowych piecach, ale też (w mniejszym stopniu) działalność lokalnych kotłowni i transport. Według wyników badań, to właśnie niska emisja jest najbardziej istotnym źródłem smogu w Polsce.

Co ludzie myślą o smogu?

Smog, przykro o tym mówić, jest spowodowany działalnością człowieka. Zanim przejdziemy do faktycznych źródeł zanieczyszczeń powietrza, odwołajmy się do raportu „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce”. Ankietowani mieli za zadanie zaznaczyć, które z wymienionych źródeł mają istotny wpływ na zanieczyszczenie powietrza w naszym kraju. Poniżej pokazujemy, które źródła zostały przez opinię publiczną uznane za najbardziej istotne:

Aż 72% badanych wymienia przemysł jako istotne źródło zanieczyszczenia powietrza. Drugie, według badanych, najistotniejsze źródło zanieczyszczeń to nielegalne przydomowe spalarnie śmieci. Trzecie miejsce zajmuje transport drogowy, wskazany przez 66% ankietowanych. Połowa badanych uznała za istotnego winowajcę powstawania smogu domowe instalacje grzewcze. Rolnictwo zostało uznane za istotne źródło przez 26% badanych.

Skąd faktycznie bierze się smog?

O ile wszystkie z powyższych źródeł mają wpływ na zanieczyszczenie środowiska, okazuje się, że ich procentowy udział w procesie powstawania smogu odbiega od tego, co ogółem o nim myślimy. W oparciu o dane Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami dla pyłu PM₁₀ wygląda on następująco:

Warto przyjrzeć się tym wartościom.

52% – niska emisja, czyli przede wszystkim piece starego typu, tzw. „kopciuchy”.
17% – przemysł; wciąż dużo, ale ponad trzykrotnie mniej niż w przypadku niskiej emisji.
10% – transport drogowy.
9% – energetyka.
4% – rolnictwo.
8% – inne.

Sprawa ma się jeszcze inaczej w kwestii źródeł emisji PM_2,5. Najprościej będzie to przedstawić na schemacie:

Tu głównym źródłem emisji jest spalanie paliw takich jak węgiel kamienny. Wspomniana wcześniej niska emisja zawiera się w tej najbardziej licznej grupie „Innych sektorów”, odpowiedzialnej za ponad 84% całego pyłu PM_2,5 znajdującego się w powietrzu.

Jak wygląda sytuacja smogowa w Polsce?

Najłatwiej byłoby zbyć cały temat smogu prostym zdaniem, że „taki mamy klimat”. Zacznijmy więc od sprawdzenia, jak wypadamy na tle sąsiadów o, jakby nie patrzeć, podobnym klimacie. Oto mapki dotyczące roku 2024, opublikowane na stronie Europejskiej Agencji Środowiska:

Z jednej strony: mogłoby być gorzej. Z drugiej: zdecydowanie nie jest dobrze. Według oficjalnych danych, nie wszystko jawi się w czarnych barwach. Patrząc na raport GIOŚ za 2024 rok, nastąpiła poprawa jakości powietrza, np. w odniesieniu do dwutlenku azotu w centrach dużych miast. Liczba stref z przekroczeniem średniorocznego poziomu dopuszczalnego dla NO₂ zmniejszyła się z czterech do dwóch. Według danych IQAir, Polska jest ogółem na 70. miejscu listy państw najbardziej zanieczyszczonych PM_2,5. W skali świata, jesteśmy daleko za Afryką i Azją.

Czy to oznacza, że wszystko jest w porządku?

Nie do końca. Wystarczy spojrzeć na wcześniej pokazane mapy: widać z jak na dłoni, że wciąż jesteśmy „rodzynkiem” Europy. Do tego, w roku 2024 stężenie pyłu zawieszonego PM₁₀ zwiększyło się o ok. 7% w porównaniu do roku poprzedniego. Rekordy regionalne osiągnęły województwo śląskie, małopolskie i dolnośląskie. Spójrzmy więc przykładowo na konkretne odczyty ze stacji wykonane w 2024 r. Przyjrzymy się wartościom godzinowym, nie średniej dobowej. W oczy szczególnie rzucają się stacje pomiarowe w Strzegomiu, Legnicy, Nowej Rudzie czy Grudziądzu, gdzie odczyty stężenia PM₁₀ regularnie dochodziły do ponad 400 µg/m³. Jednak absolutnym rekordzistą była Mosina (woj. Wielkopolskie), gdzie 10 stycznia 2024 r. stężenie „pyłków” osiągnęło 526,5 µg/m³. To ponad dziesięciokrotne przekroczenie normy. Rekordzistą 2024 roku w odczytach stężenia pyłów PM_2,5 (to te potrafiące przejść z płuc od razu do krwioobiegu) był Augustów (woj. Podlaskie) – 8 stycznia 2024 r. stężenie osiągnęło tam 450 µg/m³. Ponad dwudziestokrotne przekroczenie normy. Patrząc jednak na oficjalne wytyczne, nie liczy się godzinowy, ale uśredniony dobowy poziom zanieczyszczeń. I tu rekomendacja WHO dopuszcza 4 dni rocznie, w których stężenie PM₁₀ przekracza poziom 45 µg/m³. Mapa Polski nie napawa optymizmem, jeśli w ten sposób ująć sprawę. W formie graficznej przedstawia się to następująco:

Pamiętajmy też, że mierzymy tu poziom wdychanego syfu. Dane pokazują, że w niektórych miejscach w Polsce ilość wdychanych przez nas zanieczyszczeń mieści się w normie. Co nie oznacza, że nie mają one negatywnego wpływu na zdrowie nasze, naszych dzieci i każdego, kto te zanieczyszczenia wdycha.

Co mnie to… interesuje? Czyli o wpływie smogu na zdrowie

Liczne źródła naukowe są zgodne co do szkodliwego wpływu smogu na zdrowie. Można pomyśleć, że wpływ smogu będzie ograniczał się wyłącznie do układu oddechowego i ewentualnie pośredniego wpływu na resztę organizmu. Jednak tu dochodzi kwestia wielkości cząsteczek zawartych w smogu. Przykładowo, cząsteczki PM_2,5 (tu staje się jasne, dlaczego ten podział na PM₁₀ i PM_2,5 jest tak istotny), mogą dostać się z płuc prosto do krwioobiegu i w ten sposób trafić do każdej części naszego organizmu bezpośrednio, wliczając w to dość istotne organy, takie jak mózg czy serce. Większość ekipy HRejterów, na przykład, stara się używać obu tych narządów na co dzień.

Oto lista możliwych skutków inhalacji smogiem:

Chroniczne choroby układu oddechowego (takie jak astma)
Choroby układu krążenia (takie jak zaburzenia rytmu serca, podwyższone ciśnienie krwi)
Zawał serca
Zapalenie płuc
Zapalenie oskrzeli
Dusznica bolesna
Nowotwory (przede wszystkim rak płuc)
Obniżenie odporności
Bóle w klatce piersiowej
Ból i podrażnienie gardła
Kaszel
Ból głowy
Nudności
Zaburzenia funkcji poznawczych
Problemy z koncentracją
Obniżony nastrój

Jeśli interesuje Cię skąd wzięliśmy te dane i chcesz dowiedzieć się więcej, odsyłamy do źródeł. Powyższa lista nie jest kompletna i, jak doskonale widać, możliwe skutki są mniej lub bardziej problematyczne. Jak te skutki przekładają się na śmiertelność? Oto dane z raportu „State of Global Air 2024”. Wykres pokazuje, jaki procent zgonów na daną jednostkę chorobową przypisuje się zanieczyszczeniom powietrza.

Każda pozycja z tej listy jest co najmniej uciążliwa, nawet jeśli nie zakończy się nagłą śmiercią.

Ten sam raport wymienia zanieczyszczenia powietrza jako drugi najważniejszy czynnik ryzyka śmiercią, zaraz po wysokim ciśnieniu krwi. Przy czym warto wspomnieć, że zanieczyszczenia powietrza mogą mieć bezpośredni wpływ na zwiększenie ciśnienia krwi.

Kto jest szczególnie narażony na negatywne skutki smogu?

Tu raczej nie zaskoczy nikogo informacja o tym, że kobiety w ciąży, dzieci i osoby starsze najdotkliwiej będą odczuwać przebywanie w smogu. Pamiętajmy o tym, kiedy nagle przyjdzie nam do głowy szalony pomysł, żeby spalić trochę śmieci zalegających na podwórku.

Nie przekonują Cię te dane? No to spójrzmy na przypadek, w którym nie da się „wybielić” udziału smogu w masowej liczbie zgonów.

O tym, jak smog zabił 4 tysiące ludzi w 4 dni

Wielki Smog Londyński to wyjątkowa historia. Na śmiertelne efekty działania smogu najczęściej trzeba trochę poczekać. Tu jednak mamy udokumentowaną historię z życia wziętą, w której smog w szybkim tempie wykończył 4 tysiące Londyńczyków. Na początku grudnia 1952 roku ulice Londynu spłynęły gęstą mgłą. O ile mgła w Londynie nie jest niczym szczególnym, do listy problemów doszedł znaczny spadek temperatury powietrza i inwersja temperatur. W ruch poszły piece, węgiel sypał się gęsto. I wszystkie te zanieczyszczenia wynikające z palenia węgla opadały blisko ziemi, czekając, aż mieszkańcy Londynu przyjmą je w formie wziewnej. Skutek? Jeszcze podczas utrzymywania się smogu w powietrzu, między 5 a 9 grudnia 1952 roku zmarło 4 tysiące ludzi. Po tym, jak najgorsze zanieczyszczenia rozwiały się, kolejne 8 tysięcy istnień odeszło w następnych kilku tygodniach w wyniku: ostrej niewydolności oddechowej, hipoksji i uszkodzeń płuc oraz oskrzeli. Clickbaitowe tytuły publikacji na temat tego wydarzenia wspominają o tym, że brakło trumien do pochówku. Możesz tu się zacząć zastanawiać, jakie znaczenie ma dla nas wydarzenie z lat 50. XX wieku. Między okolicznościami wystąpienia tego zjawiska a obecną sytuacją da się znaleźć pewien wspólny mianownik. Spójrzmy na taką Kotlinę Jeleniogórską (i każdą inną w całej Polsce).

Niskie temperatury: są.
Palenie węglem i śmieciami: wciąż jest.
Inwersja temperatury: nagminna.

Jak możesz walczyć ze smogiem?

Ale! Nie po to poruszamy temat, żeby sobie ponarzekać. My, ludzie (bez których problem smogu wcale by nie istniał) mamy bezpośredni wpływ na zanieczyszczenie powietrza. Wspólnie działając, możemy znacznie zmniejszyć poziom zanieczyszczeń. Jak już wcześniej wspomnieliśmy przy omawianiu źródeł smogu, kluczowym „generatorem” smogu jest tzw. niska emisja. Ponad 50% smogu powstaje właśnie w wyniku złego palenia w piecach. O tym, co rozumiemy przez złe palenie w piecach przeczytasz poniżej, na liście możliwych sposobów walki ze smogiem.

Nie pal niskiej jakości paliwem i śmieciami

Wrzucanie do pieca czy kominka kawałków lakierowanego drewna, opon, plastiku i innych, bardziej kreatywnych paliw stałych, sprawia, że do atmosfery trafia nie tylko dwutlenek węgla i woda, jak uczono na lekcjach chemii, ale również tlenki siarki czy chloru, węglowodory aromatyczne, dioksyny, metale ciężkie i inne. Podobnie jest w przypadku węgla niskiej jakości, czy miału: z reguły te paliwa mają niższą kaloryczność, bo oprócz węgla zawierają różne zanieczyszczenia. W rezultacie, palenie nimi daje mniej ciepła i więcej szkodliwych substancji w atmosferze.

Termomodernizacja

Nieważne, czy ogrzewasz dom pelletem, gazem, węglem, drewnem, matami grzewczymi czy krowimi odchodami, termomodernizacja jest kluczowym elementem walki z zanieczyszczeniami powietrza. Dobra termomodernizacja wiąże się z niższym zużyciem paliwa, co sprawia, że niezależnie od Twojego źródła ciepła, ogrzanie tej samej powierzchni będzie wymagało mniejszej ilości opału. To oznacza nie tylko lepszą jakość powietrza, ale i długoterminowe oszczędności.

Wymiana pieca

Oczywistym środkiem zaradczym jest wymiana „kopciucha” na bardziej przyjazne środowisku źródło ciepła. Jeśli wymiana pieca (i być może również instalacji grzewczej) wykracza poza Twój budżet, są programy rządowe, takie jak Czyste Powietrze, które mogą pomóc Ci (lub sąsiadowi) w wymianie pieca na bardziej ekologiczny. I ekonomiczny też.

Pal mądrze

Nawet w „kopciuchu” i nawet węglem da się palić tak, by minimalizować emisję szkodliwych cząsteczek do atmosfery. Wystarczy zmienić sposób spalania z dolnego na górny (tu film pokazowy, jak to wygląda w praktyce). Alternatywnie, są też systemy dopalania spalin, które sprawiają, że szkodliwe substancje lotne są spalane przed trafieniem do komina. Korzysta na tym nie tylko środowisko, ale i kieszeń palacza – oba te rozwiązania pozwalają na uzyskanie większej ilości ciepła z tej samej ilości opału.

Uświadamiaj

Z doświadczenia wiemy, że uświadamianie potrafi być dość niewdzięcznym zadaniem. Z badań jednak jednoznacznie wynika, że wciąż wielu Polaków nie zdaje sobie sprawy z tego, jak ważną rolę pełnią domowe piece w zanieczyszczaniu powietrza. Zakładamy optymistycznie, że palenie śmieciami wynika bardziej z braku świadomości niż z celowego trucia.

Jak uświadamiać? Możesz podesłać link do naszego artykułu. Sekcja o wpływie smogu na zdrowie jest szczególnie „atrakcyjna”. Wiesz, że ktoś nie przeczyta? Zacytuj co ciekawsze fragmenty albo podeślij którąś z grafik.

Reaguj

Palenie śmieci jest wykroczeniem. Jeśli widzisz nie tylko siwy, ale całkiem czarny dym unoszący się z czyjegoś komina, możesz zgłosić taki przypadek na Policję lub do Straży Miejskiej. Nie z „sąsiedzkiej złośliwości”, ale z troski o zdrowie Twoje i innych. Na przykład w samym Gdańsku w sezonie grzewczym 2024/2025 Straż Miejska przeprowadziła ponad 2100 kontroli, w tym blisko 600 w odpowiedzi na zgłoszenia mieszkańców. W poprzednim sezonie grzewczym podobnych kontroli było mniej niż 1400.

Garść pomysłów na walkę ze smogiem jest. To teraz kilka ważnych informacji dodatkowych.

Jak zgłosić podejrzenie spalania odpadów?

Jest kilka metod na dokonanie zgłoszenia:

Aplikacja mObywatel – korzystając z aplikacji możesz zgłaszać naruszenia środowiskowe, w tym spalanie odpadów, czy nielegalne wysypiska.
Telefon lub mail do Straży Miejskiej lub Policji.
Formularz zgłoszeniowy na stronie GIOŚ.

Jak sprawdzić aktualną jakość powietrza w mojej okolicy?

Jakość powietrza łatwo można sprawdzić online:

Dodatkowo, przy bardzo wysokich przekroczeniach norm, zdarza się, że informacja o tym dociera do nas za pomocą alertu RCB. A, na przykład, w takiej Jeleniej Górze, informacje o stanie powietrza wyświetlają się na tablicach przy przystankach autobusowych.

Najczęściej zadawane pytania i wątpliwości

Poniżej zebraliśmy dodatkową listę często pojawiających się pytań dotyczących tematu smogu i kilka informacji dodatkowych, dla każdego czytelnika szczególnie głodnego wiedzy.

Co to za kocopoły o szkodliwości palenia śmieci? Przecież są spalarnie śmieci, które dokładnie to robią!

Bardzo dobra uwaga. Są jednak bardzo istotne różnice między profesjonalną spalarnią odpadów a domowym piecem.

Spalarnie muszą przestrzegać bardzo surowych norm.
Spalarnie stosują różne rodzaje filtrów, by zapobiegać przedostawaniu się zanieczyszczeń do atmosfery.
Temperatura spalania w spalarni utrzymuje się na poziomie 850°C, co gwarantuje całkowity rozkład większości substancji szkodliwych. Kotły starszego typu osiągają z reguły temperaturę do 350°C.

Co niby się stanie, jak raz spalę troszkę śmieci?

Dużo zależy od tego, jaki rodzaj śmieci zostanie spalony. Przykładowo PCV pali się bardzo dynamicznie, wydzielając duże ilości dymu, sadzy i toksycznych substancji lotnych. Wśród tych substancji znajdują się tlenek węgla (znany także jako CO, lub czad), czy chlorowodór (HCl, lotna forma kwasu solnego). Do tego dochodzą rakotwórcze dioksyny.

Podsumowując: tak, nawet jak raz na „ruski rok” spalisz sobie w piecu buteleczkę, dołączasz do klubu ludzi trujących wszystkich dookoła. Jeśli Cię to nie rusza, to wiedz, że każde takie spalenie może zostać ukarane przez Straż Miejską lub Policję. I wcale nie szkodzi, że dowody zbrodni pójdą z dymem – zdjęcie czarnego dymu ulatniającego się z komina powinno wystarczyć jako uprawdopodobnienie wykroczenia, a służby zawsze mogą pobrać próbki z paleniska, żeby określić, co było spalane.

Po co mam zgłaszać spalanie śmieci? Przecież nikt z tym i tak nic nie zrobi

Interwencje w tej sprawie to wcale nie rzadkość. Interwencja może zakończyć się tylko pouczeniem, ale i karą aresztu lub grzywną do 5.000 złotych. Jest ku temu podstawa prawna: „Kto, wbrew przepisowi art. 155, termicznie przekształca odpady poza spalarnią odpadów lub współspalarnią odpadów podlega karze aresztu albo grzywny” (art. 191 ustawy o odpadach – Dz. U. z 2018 r., poz. 992, ze zm.).

Skoro to taki problem, to czemu nikt z tym nic nie robi?

Tu pytanie jest podchwytliwe, bo zdecydowanie nie jest tak, że nikt z tym nic nie robi i dopiero HRejterzy się zainteresowali tematem jako pierwsi. W Polsce działają organizacje, które za cel statutowy wzięły sobie walkę ze smogiem. Oprócz wcześniej wspomnianego rządowego GIOŚ, jest to np. Polski Alarm Smogowy. Wcześniej wspominaliśmy o programie „Czyste Powietrze”, pozwalający na otrzymanie dofinansowania do wymiany pieca czy termomodernizacji. Kolejny warty wzmianki rządowy program to „Stop Smog”, w ramach którego gminy, czy powiaty mogą otrzymać dofinansowanie na działania mające zmniejszyć emisję zanieczyszczeń.

Niestety, mimo działań tych organizacji i istnienia różnych programów, świadomość problemu jest wciąż w naszym społeczeństwie na zbyt niskim poziomie. Wielu jest ludzi, którzy np. nie widzą nic złego w spalaniu starych mebli (pokrytych lakierami) czy śmieci, a zwrócenie uwagi na palenie węglem traktują jako potwarz i postawę antypolską. Dlatego warto o tym smogu rozmawiać i uświadamiać, że jest on realnym zagrożeniem dla życia i zdrowia.

Kto mierzy jakość powietrza w Polsce?

Państwowy Monitoring Środowiska (PMŚ) jest podmiotem odpowiedzialnym za pomiary jakości powietrza w Polsce. PMŚ podlega pod Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), który z kolei podlega pod Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Według danych podawanych przez GIOŚ, w Polsce znajduje się obecnie 430 stacji pomiarowych badających jakość powietrza.

Część tych stanowisk mierzy stężenie pyłu PM₁₀, część PM_2,5. Niektóre stacje korzystają z metody grawimetrycznej, inne z metody automatycznej. Po szczegółowe dane i porównanie tych dwóch metod odsyłamy do źródła.

Spójrzmy na kwestię ustalonych norm. Norma określa dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń. I tak, patrząc na pył PM₁₀, poziom dopuszczalny tego zanieczyszczenia wynosi 50 µg/m³, przy czym wynik pomiarów uśrednia się w 24 godzinach i dopuszcza się, by norma była przekroczona 35 razy w roku (chociaż wytyczne WHO wspominają o 4 dniach rocznie). Trochę inaczej sprawa się ma przy PM_2,5 – tu poziom dopuszczalny to obecnie 20 µg/m³ a czas uśredniania wyników to rok kalendarzowy.

Czym różni się smog od mgły?

Mgła powstaje z kropelek wody. Bardzo gęsta mgła może być uciążliwa a nawet niebezpieczna ze względu ograniczenie widoczności. Nie ma ona jednak bezpośrednio szkodliwego wpływu na nasz organizm.

Smog to widoczne gołym okiem zanieczyszczenie powietrza, najczęściej połączone z mgłą.

Jak rozróżnić mgłę od smogu? W większości przypadków, mgła jest biała i bezwonna. Smog, natomiast, najczęściej jest ciemniejszy (np. szary, bury, siwy, żółty czy nawet brunatny) i śmierdzi. Zarówno kolor jak i woń smogu zależy od jego dokładnego składu chemicznego, czyli od konkretnych zanieczyszczeń, z których się składa. Smog nie zawsze śmierdzi, ale zawsze szkodzi nam i środowisku.

Smog - darmowe materiały edukacyjne do pobrania

Poniżej znajdziesz opracowaną przez nas infografikę do dzielenia się nią w mediach społecznościowych i podsyłania znajomym. Przygotowaliśmy również gotowy do wydruku plakat informacyjny w formacie A1. Możesz korzystać z tych materiałów bezpłatnie, aby nagłaśniać problem smogu i edukować innych w imię walki z zanieczyszczeniem powietrza.

Pobierz infografikę w formie plakatu A1 gotowego do wydruku (.zip) »

Podsumowanie

Smog to problem, który dotyka nas wszystkich. Nawet jeśli nie dokładasz swojej „cegiełki” w emisji zanieczyszczeń poprzez palenie śmieci, ma on wpływ na Twoje zdrowie. Choćbyś nie wychodził z domu bez maski pgaz, zanieczyszczenia w jakiejś formie trafią do Twojego organizmu. Nie bądź obojętny wobec tego tematu.

Bibliografia

State of Global Air 2024 Report. 2024. Health Effects Institute (stateofglobalair.org)
Smog. ScienceDirect, Earth and Planetary Sciences (sciencedirect.com)
“Przeczytałam raport IPCC, żebyście wy nie musieli”. YouTube (youtube.com)
Climate Change 2023: Synthesis Report. Summary for Policymakers. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) (ipcc.ch)
Krajowy bilans emisji zanieczyszczeń 1990–2022. Raport syntetyczny. 2024. Ministerstwo Klimatu i Środowiska / KOBiZE, IOŚ-PIB (kobize.pl)
Czy wiemy, że w Polsce poprawia się powietrze? 2024. Zdrowe Powietrze, Profeina (profeina.pl)
Chorzy na smog – wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie. 2023. Polski Alarm Smogowy, HEAL (polskialarmsmogowy.pl)
Polski smog ma wyjątkowy skład fizykochemiczny – ekspert o tym, dla kogo jest szczególnie niebezpieczny. PAP (pap.pl)
Air pollution and respiratory health: an analysis of recent findings. 2024. ScienceDirect (sciencedirect.com)
AIR Raport 2025 – Analiza jakości powietrza w Polsce. 2025. Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (cmkp.edu.pl)
Particulate matter – PM10. Air quality status report 2025. 09 April 2025. European Environment Agency (eea.europa.eu)
Poland – Air Pollution Country Fact Sheet 2023. 2023. European Environment Agency (EEA) (eea.europa.eu)
Poland’s clean household energy initiative should save over 21,000 deaths annually from air pollution by 2030. 2024. Health Policy Watch (healthpolicy-watch.news)
System monitoringu jakości powietrza – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. GIOŚ (powietrze.gios.gov.pl)
Czyste Powietrze. Portal rządowy o programie ochrony powietrza (czystepowietrze.gov.pl)
Aktywność fizyczna a zdrowie. (Świat pod lupą) (zpe.gov.pl)
Causal Relationship Between Air Pollutants and Blood Pressure Phenotypes: A Mendelian Randomization Study, PMC / NCBI (PMC 11869833) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)
Czyste powietrze pod nadzorem. Straż Miejska podsumowała sezon grzewczy. 16.05.2025. Gdańsk.pl (gdansk.pl)
Szkodliwość spalania odpadów. Straż Miejska w Rudzie Śląskiej (rudaslaska.pl)
Jakimi odpadami nie można palić w piecu? Urząd Gminy Bolesławiec (gminaboleslawiec.pl)
Szkodliwość spalania śmieci w paleniskach domowych. Urząd Miejski w Bieczu (biecz.pl)
Air quality, smoke risk spike in Bay Area amid wildfires. San Francisco Chronicle (sfchronicle.com)